HOME » TROTS TURKIJE - DOWNLOAD TEKST

Dag 1: Naar Trabzon, Turkije

Omdat er geen rechtstreekse vluchten zijn naar het uiterste noordoosten van Turkije, vlieg je vanaf Nederland (meestal Schiphol Airport, soms Eindhoven Airport) eerst naar Istanbul. Na een korte overstap mag je je opmaken voor een mooie vlucht van ruim duizend kilometer over Turks grondgebied. Trabzon is de hoofdstad van de gelijknamige provincie en het begin van jouw groepsreis Trots Turkije. Waarschijnlijk kom je in de avond aan in Trabzon, een stad van ruim 300.000 inwoners. Maar de omliggende metropool telt maar liefst bijna een miljoen inwoners. De omgeving van de Zwarte Zee is er een om in te lijsten qua natuurlijke schoonheid, gek genoeg is dit tevens de minst bezochte regio van Turkije. 

Vanaf de aan zee gelegen luchthaven rijden we met onze eigen minibus naar het hotel, waar je twee nachten verblijft. Als het nog niet te laat is, nemen we onze eerste gezamenlijke kop Turkse thee (of iets sterkers). Dan bespreken we tevens het reisprogramma van de komende twee weken en leer je tegelijkertijd je reisgenoten wat beter kennen. Mocht je nog honger hebben, het regionale gerecht bij uitstek is hamsi, waarbij een halve school sardines op een bijzondere manier met rijst klaargemaakt wordt.

Wist je trouwens dat Trabzon vele eeuwen lang de laatste stad van het Romeinse keizerrijk genoemd werd, omdat een van de nakomelingen van de Romeinse keizers hier nog lang een koninkrijk runde, terwijl het Romeinse Rijk al aan zijn eigen hebzucht onderuit was gegaan. Vooral hierdoor verkreeg Trabzon een romantische bijklank in Europa en werd het laatste Christelijke bastion in Azië genoemd. Manmoedig vechtend tegen de Islamitische 'barbaren'. 

Dag 2: Trabzon

Reisleider Theo neemt je mee op een ochtendwandeling door de oude stad van Trabzon. De eerste permanente bewoning van deze streek is terug te leiden tot het jaar 7.000 jaar Christus, maar het onbetwiste hoogtepunt van deze stad ontstond pas in de 13de eeuw. De markante details van de rijke geschiedenis van het boeiende Trabzon hoor je ter plekke, maar weet dat deze stad een belangrijk rust- en oplaadpunt was van de vele karavanen die de noordelijke route van de Zijderoute bewandelden. We beginnen deze relaxte excursie echter iets ten westen van de stad, met een bezoek aan de 13de eeuwse Hagia Sophia kerk. Sinds 1957 fungeert het mooiste gebouw van de stad als een museum, terwijl het eerder dienst deed als moskee, ziekenhuis en wapen depot. Ontelbare fresco's sieren de muren, daterend uit de Byzantijnse periode. Omdat de Turken de kerk tot moskee ombouwden, verdwenen alle fresco's onder een beschermende witte kalklaag. De kleurrijke voorstellingen stellen scenes voor uit het Oude Testament. Ook de kleurige marmeren vloeren behoren tot de mooiste bezienswaardigheden van deze kerk/moskee.

Eenmaal terug in de oude stad vervolgen we de wandeling met een bezoek aan het Trabzon kasteel, waar de stad zijn naam aan dankt. Ondanks dat de historische stadsmuren niet meer intact zijn, blijven ze nog een plaatje. Pal naast het kasteel bezoeken we de Gülbahar Hatun-moskee, gebouwd in 1514 door Selim, een Ottomaanse veroveraar van Syrië en Egypte. Het bouwwerk werd opgericht ter verering van zijn moeder Gülbahar Hatun, een dame die het begrip Barmhartige Samaritaan naar een hoger niveau tilde. Tot op de dag van vandaag kunnen de minder bedeelde inwoners van deze grote stad hier terecht voor een maaltijd. Een korte wandeling langs zee brengt ons naar de Armeense kerk, de bazaar en het Trabzon Museum. De namiddag mag je op eigen gelegenheid invullen. 

Zo kan je een bezoek brengen aan de witte villa van Atatürk, het hoog op de heuvel gelegen bouwwerk biedt een fraai uitzicht over de stad en de Zware Zee. De villa dateert uit 1890 en is gebouwd voor een rijke lokale familie. In 1924 doneerde de familie het huis aan Atatürk die hier tot aan zijn dood in 1938 regelmatig verbleef. Een keur aan voorwerpen die herinneringen aan de ‘Vader der Turken’ zijn hier te bezichtigen. Voor een ander mooi uitzicht over de stad dien je de taxi te nemen naar Boztepe, een heuvel hoog boven de stad. Of neem een duik in het verleidelijke water van de Zwarte Zee, dat ingeklemd ligt tussen Europa en Klein-Azië. De oppervlakte van ruim 400.000 km2 wordt gevoed door vijf grote rivieren, waardoor je verzekerd bent van fris water. De komende twee weken breng je namelijk door in het prachtige berggebied van Turkije, dus vandaag is de ideale kans om enigszins te genieten van een zon-zee-strand gevoel.

Dag 3: naar Erzurum

Vandaag overbruggen we bijna 300 kilometer, een van de langste rijdagen van deze reis. Maar voordat we aankomen in Erzurum, mag je eerst nog de hele rit genieten van de ongerepte natuur van het prachtige gebergte dat Trabzon in een wurggreep houdt aan de Zwarte Zee. De eerste stop maken we na een klein uurtje rijden bij het Sumala klooster. Het klooster ligt spectaculair tegen een steile bergwand van het Pontisch gebergte aangeplakt, op exact 1250 meter hoogte. Dit klooster dateert uit de 4de eeuw en lijkt eerder voor berggeiten gebouwd te zijn dan voor mensen. De monniken moeten gedacht hebben dat hoe hoger je op de berg bouwt, hoe dichter je bij God bent.

Vanaf de 13de eeuw kreeg het Sumela klooster meer aanzien, keizers lieten zich hier zelfs kronen. Sumela werd het belangrijkste klooster van Klein-Azië onder meer door befaamde manuscripten die bewaard werden in de bibliotheek. In de volgende eeuwen werd het klooster versierd met fresco’s en nog verder uitgebreid. In de bloeiperiode (circa 18de eeuw) waren er maar liefst 72 kamers. Ondanks dat de laatste Grieks-orthodoxe monniken al in 1923 vertrokken zijn is deze mystieke plek een eeuw later omgetoverd tot een museum en bedevaartsoord voor christelijke pelgrims en toeristen. Om de massa aan toeristen dus een beetje voor te zijn, vertrekken we deze ochtend niet te laat. Eenmaal bij het complex aangekomen, mag je je 'verheugen' op een pittige klim omhoog van een klein half uurtje. Eenmaal in het complex leidt een gids ons rond langs alle bezienswaardigheden, waarbij vooral de -ietwat angstaanjagende- slaapkamervertrekken van de monniken en de fresco's in de rotskerk bijzonder fraai zijn. Helaas hebben vandalen veel van de schilderingen in het verleden beschadigd, maar gelukkig heeft de Turkse overheid een volledig restauratieprogramma gestart.

Na ons kloosterbezoek stijgen we 800 meter tot we aankomen bij de Zigana-pas op 2030 meter boven zeeniveau. Onderweg passeer je de Zigane-tunnel, met 1.500 meter lengte de langste bergtunnel van Turkije. Het groene landschap van Trabzon hebben we eveneens achter ons gelaten en inmiddels bevinden we ons in een alpiene omgeving tussen naaldbossen en imposante rotsformaties. Zeven maanden per jaar is het hier mistig en vaak is de pas ook bedekt met sneeuw. Het vochtige klimaat van Trabzon is veranderd van het landklimaat van de Centraal-Anatolische hoogvlakte. Typisch voor dit klimaat zijn droge, hete zomers en ijskoude, natte winters.
 
Een uurtje rijden zuidelijker bezoeken we in Torul de Karaca grot. De grot mag dan zeer klein zijn qua afmetingen (105 meter), zijn schoonheid is echter niet te versmaden. Indrukwekkende stalagmieten en stalactieten maken de grot tot een geliefde bezienswaardigheid, maar ons inziens zijn het vooral de kleurrijke mineralen die deze excursie tot een 'Must See' maken. Een laatste klim leidt ons naar een hoogte van 2370 meter, voordat we bijna 500 meter afdalen naar de 'natste plek' van Turkije: Erzurum. Ook deze stad had een strategische positie op de welbekende Zijde-route. Aangezien we vandaag pas laat in de middag aankomen, hebben we morgenochtend ingeruimd om deze stad van bijna 400.000 inwoners nader te bekijken.
 
Voor de Armeense Genocide in 1915 maakten Armeniërs een groot deel van de bevolking van de stad uit. Erzurum is een stad van contrasten. Aan de ene kant is dit een broeinest van conservatieve moslims waarvan de vrouwen vaak in lange zwarte chadors lopen, maar tegelijkertijd heeft het een jonge, frisse, kunstzinnige en progressieve vibe door de vele studenten die hier studeren. Neem in ieder geval een kijkje op de altijd gezellige hoofdstraat Cumhuriyet Caddesi, dit is bij uitstek het meest bruisende district van deze levendige stad en de ideale plek om een glaasje raki te bestellen. Ook de plaatselijke kebab is in heel Turkije bekend en geliefd! 
 
Dag 4: Naar Kars

Voordat we verder reizen naar het oostelijk gelegen Kars, nemen we eerst de ochtend de tijd om Erzurum te bekijken. Het is gelegen in een bar klimaat met lange winters en in het gebied staat eveneens bekend om zijn vele aardbevingen. Desondanks  ontwikkelde de stad zich tot een belangrijke halte in de zijderoute van Perzië naar de Zwarte Zee. Vanaf de 15e eeuw won de scheepvaart echter aan belang, en stagneerde de groei van Erzurum. Doordat de stad ontelbare machtshebbers geteld heeft (Byzantijnen, Sassanieten, Arabieren, Armenen, Seltsjoeken, Mongolen, Ottomanen en Russen), zijn er vele sporen van vele verschillende beschavingen achter gelaten in Erzurum.

Met onze eigen benenwagen verkennen we het historische centrum, gelukkig liggen alle bezienswaardigheden dicht bij elkaar. Tijdens de drie uur durende stadswandeling bekijk je de mooiste monumenten van (voornamelijk) de periode van de Seltsjoeken, die hier in de 12de eeuw de scepter zwaaiden. De Çifte Minareli Medresse is bij uitstek het symbool van de stad, op vrijwel elke toeristische uiting van deze stad pronken de tweeling minaretten van de koranschool. Sinds 1253 konden de karavanen al van ver zien dat ze deze stad naderden. Op de rijkelijk versierde minaretten en de achterliggende binnenplaats tref je prachtige gebeeldhouwde figuren en elementen aan. Eveneens bezienswaardig zijn het etnografisch museum, de oude moskee Ulu Camii en een drietal historische türbes (tombes). Vanaf de citadel heb je een mooi uitzicht vanaf de stadsmuren.

Na de lunch reizen we verder oostelijk richting de Armeense grens. Na een uurtje rijden stop je bij de historische Cobandede brug. Deze 150 meter lange brug is al duizenden jaren oud, al weet niemand het exacte jaartal. Gelukkig is de brug gesloten voor verkeer, want een van deze zeven bogen is al bezweken. We steken de rasrivier over en maken wederom een korte stop bij Sarakimis. Hier vond tijdens de Eerste Wereldoorlog een verschrikkelijke veldslag plaats tussen het Ottomaanse Rijk en het Russische Rijk. In een van de koudste winters van de 20de eeuw vielen hier in nog geen maand tijd bijna 150.000 slachtoffers. Laat in de middag arriveer je in Kars, een stad van bijna 150.000 inwoners. Wie de landkaart erbij pakt, ziet dat de strategische locatie van levensbelang was voor de handelsroutes naar Armenië (en dus Rusland) en Iran. De afwijkende architectuur en bonte verzameling aan inwoners (Turken, Koerden, Russen, Turkmenen en nog meer volkeren), maken Kars tot een leuke bestemming om wat tijd door te brengen.

 

Dag 5: Naar Dogubayazit

Kars zal nooit de schoonheidsprijs winnen qua architectonische variatie, maar desondanks zijn de citadel, de moskee en het Archeologisch Museum het bekijken waard. De belangrijkste reden dat we in Kars overnachten heeft echter te maken met de gunstige ligging ten opzichte van spookstad Ani. Geen enkele andere Turkse stad heeft zo'n fotogenieke locatie als Ani. Op een strategische positie in het ruige landschap werd deze stad rond de vijfde eeuw opgebouwd. Aan de ene kant wordt Ani beschermd door een blauwgroene grensrivier, de andere zijde door een ravijn.

De stad, gelegen op 1340 meter hoogte, mag dan momenteel 400 meter op Turks grondgebied liggen, eeuwen lang was Ani een Armeense nederzetting. Om de hele geschiedenis van Ani op te hoesten, heb je overigens veel meer ruimte nodig. Maar het belangrijkste wapenfeit was in het jaar 1064 toen de gehele bevolking van circa 100.000 zielen na een belegering met het Perzische zwaard een voor een werd onthoofd. Wie dacht dat het met de ellende gedaan was, kwam bedrogen uit. Twee eeuwen later, in 1236, roofden, moorden, verbranden en verkrachten de Mongolen deze locatie en haar inwoners. Nog steeds was het niet gedaan met het noodlot dat blijkbaar samengaat met deze locatie. In 1319 zorgde een verwoestende aardbeving voor wederom een boel ellende. Toch leefden er tot 1735 nog mensen op deze bijzondere locatie, maar in dat jaar vertrokken de laatste monniken en werd Ani officieel een spookstad. Bijna vier uur hebben we voor deze optionele excursie ingeruimd, waarbij je meer dan genoeg tijd hebt om de belangrijkste ruïnes van dit bijzondere oord te verkennen.

Volgens Armenie gaat Turkije bijzonder slecht om met deze locatie, 'Geen oprechte interesse in deze historische locatie', 'amateuristische restauratie', 'vandalisme', 'mijnbouw' en 'niet-professionele opgravingen' zijn volgens het buurland verantwoordelijk voor de slechte staat van Ani en haar gebouwen. De stad werd daardoor zelfs opgenomen op de oneervolle lijst van 'Belangrijke Wereldmonumenten die op het punt van Verdwijnen Staan'. Inmiddels heeft Turkije beterschap beloofd, mede onder druk van Unesco die grote geldstromen heeft beloofd in het kader van de lijst van Werelderfgoederen. Hopelijk leidt het ertoe dat de stad haar prachtige Middeleeuwse bijnaam van 'Stad van de 1001 Kerken' weer eer aandoet.

Inmiddels is de restauratie begonnen van de kathedraal, 50 kerken, 33 grotwerken, 20 kapellen en een gedeelte van de imposante stadsmuren. Wat je ook gaat bekijken, Ani is simpelweg te prachtig om te missen en het is een genot om door deze golvende omgeving te dwalen. Als het weer het toelaat, genieten we op deze locatie van een heerlijke picknick. Anders gebruiken we de lunch weer in Kars, voordat we doorrijden naar Dogubayazit.

Ook Dogubayazit, een stad van bijna 80.000 inwoners, heeft niet vooraan gestaan toen de schoonheidsprijzen werden uitgedeeld, maar wederom is het een strategische stad en vooral een stad met veel omliggende natuurlijke schoonheid. Dogubayazit is namelijk de belangrijkste doorvoerhaven met de regionale powerhouse Iran, dat op slechts een half uurtje rijden afstand ligt. In deze 'grensstad', de Islamitische republiek Iran ligt namelijk op slechts 35 km afstand, kan je in de namiddag nog even relaxen, al zijn er tussen de koopjes jagende Iraniërs en de vele militairen niet geweldig veel hoogtepunten te vinden. Achter de stad ligt op 15 kilometer afstand het letterlijke en figuurlijke hoogtepunt van deze reis: de immer besneeuwde Mt Ararat. De berg torent met zijn 5165 meter hoog boven het landschap uit.

De aanwezigheid van deze granieten reus speelt een rol in vele lokale mythen en sagen. Het meest bekende verhaal c.q. fabel is dat hier de ark van Noach zou zijn gestrand nadat de aarde een jaar lang geterroriseerd zou door overvloedige regenval. Helaas is deze potentiële toeristentrekker nog niet wetenschappelijk bewezen. Maar wat zou het fantastisch zijn als deze 135 meter lange boot ooit gevonden zou worden. Hoewel behoudende gelovigen (zowel joden als christenen en moslims) geloven dat de ark van Noach historisch is en er tal van zoektochten zijn ondernomen om deze te vinden, is er nooit enig bewijs gevonden van het bestaan van de ark van Noach. Wellicht levert jouw speurtocht naar de boot van Noach, zijn vrouw, hun drie zonen en vrouwen en de naar schatting miljoen (!) geregistreerde dieren enig resultaat op...

 

Dag 6: Naar Van

Mocht je gisteren de ark van Noach niet gevonden hebben op deze mythische berg, vandaag mag je je in ieder geval honderd procent zeker verheugen op een tastbaarder stukje historie. In de ochtend bezoeken we het zes kilometer oostelijker gelegen Ishak Pasa Sarayi, een van de mooiste paleizen op Turks grondgebied. Dit Ottomaanse paleis dat uit de 17de eeuw dateert, kostte maar maar liefst 99 jaar harde arbeid voordat het voltooid was. Ondanks dat dit complex in het meest onherbergzame deel van Turkije ligt, nam de rijke Georgiër die dit liet bouwen geen halve maatregelen. Het paleis herbergt namelijk maar liefst 366 kamers, waaronder een zeer uitgebreide harem.

Ishak Pasa Sarayi is echter vooral een complex van gebouwen dan een aaneengesloten paleis. Het is een van de markantste en beste voorbeelden van de 18e-eeuwse Ottomaanse architectuur en het is daarnaast kunsthistorisch erg waardevol, omdat het vrijwel alle vormen van architectonische bouw heeft samengevoegd die in Iran te vinden zijn. Helaas hebben vooral de Russen de mooiste onderdelen gedemonteerd en afgevoerd naar Moeder Rusland. Zo zijn de prachtige gouden deuren van de kathedraal te zien in het wereldwijd bekende hermitage Museum te St. Petersburg. Daarnaast is het uitzicht op de berg Ararat en het spectaculaire omliggende landschap alleen al de moeite van deze trip waard.

Mocht de weg en de 'situatie' veilig zijn (we zitten tenslotte in een gevoelig grensgebied), dan hebben we na het bezoek aan het paleis nog de mogelijkheid om de heetbronnen van Diyadin te bezoeken. Wat is er lekkerder dan in deze ruige bergen te genieten van een heetwaterbad in de vrije natuur? Wellicht is er ook een bezoek mogelijk aan de meteoorkrater Cukuru en/of de watervallen van Muradiye Selalesi. Mocht dit allemaal niet mogelijk zijn, dan zal je je zonder twijfel vermaken met de rit naar ons eindpunt van vandaag, Van, dat qua schoonheid van de buitencategorie is. Niets is mooier dan de omliggende bergen, met toppen van 4.000 meter, te zien weerspiegelen in de de verstilde schoonheid van het diepste en grootste meer van Turkije met een oppervlakte van ruim 3700 km². Het meer bevat een hoog gehalte alkali en natriumcarbonaat, dus veel soda, en is daardoor visarm, maar wel heeft het zijn eigen unieke ecosysteem. Op de kraterranden van dit op 1.640 meter hoogte gelegen meer, zie je de povere restanten van de voormalige hoofdstad van verloren beschavingen.

Het zuidelijker en zeer geïsoleerd gelegen Van, een stad van bijna 600.000 inwoners, is bij uitstek de stad van de Koerdische bevolking van Turkije. Het Van-meer is slechts vier kilometer verwijderd van de stad Van. Op de drukke bazaar brengen de boeren uit de omgeving, vooral Koerden, hun groente en fruit aan de man. Met enig geluk ontdek je ergens de bijzondere Van-kat, een spierwitte poes met één blauw en één geel oog!

De namiddag is ter vrije besteding, Een gecombineerde, optionele excursie is te boeken naar het Hosap fort en het eiland van Akdamar. Het fort van Hosap ligt aan een van de zuidelijke trajecten van de legendarische Zijderoute. Het uit 1643 daterende fort 'beschermde de omgeving', terwijl reizigers tol dienden te betalen voor een veilige doortocht. Na je bezoek aan dit fraai gelegen bouwwerk reis je zuidwestelijk naar het dorpje Gevaş. Vanuit hier vertrekken kleine boten voor de oversteek van 3 km naar het onbewoonde eiland van Akdamar, een van de vier eilanden in het Van-meer. In de tiende eeuw was dit het centrum van de Armeense cultuur, nu is het vooral een handelsstad die gericht is op Iran. 

Gagik Artzruni, de koning van Vaspurakan, bouwde hier een paleis, kerk en klooster. Helaas is alleen de 'Kerk van het Heilige Kruis' (Akdamar Kilisesi) bewaard gebleven. De rest van het complex werd door de verschillende militaire machtshebbers gebruikt als openbare schietbaan... Ondanks de vele vernielingen zie je op de muren nog steeds indrukwekkende schilderingen van de rijke Armeense cultuur. De beeltenissen die je ziet zijn gebaseerd op verhalen uit het Oude en Nieuwe Testament. Wie goed kijkt ziet David en Goliath, Adam en Eva en -ons favoriete verhaal- van Jonas en de walvis. Ook het ernaast gelegen kerkhof is een Must See.

Dag 7: Naar Mardin

Vandaag hebben we wederom een lange reisdag voor de boeg, waarbij de zuidelijke route van het Van-meer als eerste op het programma staat. Aan de rechterzijde van de bus word je uitgezwaaid door de machtige berg Nemrut. Nu telt de hoogste punt nog 'maar' 3050 meter, maar 1500 jaar voor Christus was deze nog bijna 1500 meter hoger! Wat nog maar eens de kracht van vulkaanuitbarstingen benadrukt. Bij de drukke havenplaats Tatvan verlaten we het grootste meer van Turkije en na een kleine twee uur rijden arriveren we in Bitlis. Dit lieflijke stadje telt slechts 50.000 inwoners, maar heeft een levendige economie, dat met name gericht is op de landbouw. De omgeving is ideaal voor producten als fruit en walnoten  granen en tabak. Ook is dit een prima plek om souvenirs van leer te kopen of een doosje handgemaakte Turkse sigaren voor het thuisfront. Bitlis heeft daarnaast een historisch centrum vol monumenten zoals de 12de eeuwse Ulu moskee en Ihlasiye Medressa.

Na een korte stop gaat onze reis verder Anatolië in. Nadat je de stad Batman bent gepasseerd is het nog een klein stukje rijden naar de gloednieuwe stad Hasankeyf, terwijl de stad eigenlijk al meer dan 12.000 jaar oud is! Koerden, Perzen, Arabieren, Turken en christenen hebben er allemaal hun sporen nagelaten. Helaas is dat nu grotendeels verleden tijd. Door de bouw van een serie stuwdammen in de rivieren de Eufraat en de Tigris is namelijk een gebied van 35 vierkante kilometer, met circa 300 historische plaatsen, onder water gezet. Ruim 70.000 mensen werden in 2020 gedwongen om te verhuizen. Hasankeyf mag dan dus verschillende grote rijken overleefd hebben, aan de millennia oude geschiedenis van het pittoreske stadje is een abrupt einde gekomen. Tegenover het oude Hasankeyf, aan de andere kant van de rivier, is in de afgelopen jaren een nieuwe stad gebouwd. Met een markt, een bibliotheek, een ziekenhuis en een school. En zo'n 700 huizen.  

Milieubeschermers vrezen desondanks voor een zware klap voor flora en fauna in dit gebied van de Tigris. Voor migratie van vissen in de rivier is een stuwdam desastreus en landbouwgrond gaat verloren. Maar volgens de Turkse regering zijn de dammen hard nodig voor het opwekken van energie. En voor irrigatie van het omliggende gebied. De Turkse regering heeft gelukkig besloten een (heel klein) stukje van het erfgoed te redden: een aantal historische objecten en Ottomaanse gebouwen in Hasankeyf is verplaatst naar een hoger gelegen deel, naast de nieuwe stad die is gebouwd. En daarbij is ook Nederlandse expertise ingezet. Topstuk is een tombe uit de 16e eeuw, maar er werden ook een moskee, een gemeenschapshuis uit de 16e eeuw en een badhuis verplaatst.

Voordat we op op ons eindpunt van vandaag in Mardin aankomen, passeren we Midyat waar Syrisch-Orthodox kerken het stadsbeeld bepalen. Beroemd is de lokale kleurrijke zilverbazaar, waar al eeuwenlang de mooiste sieraden worden gemaakt. Waarschijnlijk arriveren we pas aan het begin van de avond in het kleurrijke en super interessante Mardin, maar morgen hebben we gelukkig een complete dag om deze parel van dichterbij te ontdekken. Twee nachten slapen we op een bijzondere locatie in Mardin.

Dag 8: Mardin

Vandaag heb je de eerste (en enige) vrije dag van deze reis. Met een populatie van bijna 120.000 inwoners is dit de meest pittoreske stad van Oost-Turkije, misschien wel zelfs van heel Turkije. Het is eigenlijk een soort levend openluchtmuseum.  Mardin is vooral bekend vanwege haar specifieke Artuqidische architectuur in de oude binnenstad, een beschaving die na twee eeuwen in de 13de eeuw het loodje legde. In het labyrint van kronkelende oude steegjes in het centrum en op de historische bazaar lijkt de tijd te hebben stil gestaan. Hier nog geen toeterende wagens, maar boeren die met hun ezelkarren de meest fotogenieke groenten en fruit aanleveren. De pittoreske vesting die achter de de stad parmantig op de oude vulkaanrand gesitueerd ligt, is helaas door de militairen van Erdogan in gebruik genomen als kazerne.

De Sultan Isa Medresesi mag dan al in 1385 gebouwd zijn, zijn rijkversierde toegangsportaal is nog steeds een plaatje voor het oog. Hier vind je een Koranschool, moskee en verschillende sfeervolle binnenplaatsen. Bestel een kop thee en geniet van de lokale bevolking die hier samenkomt om spellen te spelen of gewoon te relaxen. Mardin heeft ook verschillende Karavanserai, waar vroeger de karavanen tot rust kwamen tijdens hun lange tocht naar of terug van het Verre Oosten. Tegenwoordig hebben ze andere functies, maar het fotogenieke karakter zijn ze gelukkig nooit verloren. Loop trouwens thuis alvast een paar keer extra de trap op en af, want je kuitspieren dienen voor deze heuvelachtige stad goed ontwikkeld te zijn. Maar mocht je eenmaal een dakterras gevonden hebben met een fenomenaal uitzicht, dan ben je deze pijn al snel weer vergeten.

Een aanrader om te bezoeken is het Mardin Museum, dat ruim elf eeuwen aan bijzondere archeologische opgravingen tentoonstelt. Mocht je deze reis al genoeg oude stenen en andere historische gebeurtenissen gezien hebben, dan is wellicht het Sakip Sabanci City Museum iets voor je. Hier leer je veel over het traditionele leven van de lokale gemeenschap en (veelal) uitgestorven volkeren als de Hurrieten, Amorieten, Babyloniërs en Arameeërs tot leven komt, voornamelijk door via knap gemaakte audiovisuele presentaties en superieure foto's. Het is dan ook niet gek dat Unesco deze unieke stad heeft opnemen in haar lijst van beschermde werelderfgoederen.

Wie geen zin heeft om de hele dag door - deze geweldige - stad te slenteren, zes kilometer buiten de stad vind je het beroemde Saffraan-klooster (Deyrul Zafaran). Opgetrokken in de 5de eeuw van zacht geel zandsteen is alleen al de pittoreske locatie in de vallei een bezoek waard. De omliggende kliffen en de bloeiende olijfbomen maken het plaatje compleet. Het is tevens een van de voornaamste Syrische-Jakobitische kloosters die nog in gebruik is. Als de groep behoefte aan een bezoek aan dit klooster, organiseert de reisleider graag dit extra uitje. 

Dag 9: Naar Sanliurfa

Bijna 350 kilometers staan er vandaag op de teller als we de excursie van vandaag hebben afgerond. Wederom een pittige reisdag, maar wel een van de buitencategorie. De weg naar de berg is heel bijzonder. Hij slingert door het berglandschap. Neem de tijd voor deze rit, want die is de moeite waard. Sowieso is dit een fraai gebied om te bezoeken.  

Nemrut Dağı behoort tot de meeste bijzondere archeologische vindplaatsen ter wereld. Op een kale bergtop van ruim 2100 meter werd in 1888 een spectaculaire ontdekking gedaan, al duurde het nog eens zeven decennia voordat de wereld doorhad hoe belangrijk deze vondst was. Je proeft er de aanwezigheid van geschiedenis en de oude koningen. Vergelijkingen met de beelden van Paaseiland doemen gelijk op, al vind je hier geen 887 beelden. Wel zijn de beelden veel ouder (2de eeuw voor Christus) dan die op het eiland in de Grote Oceaan (tussen 11de en 17de eeuw).

Verantwoordelijk voor de inrichting van deze mystieke plek is koning Antiochus (98 v.Chr). In dit gebied bouwde hij eerst een grafmonument voor zijn vader en later een enorme graftombe voor zichzelf. De 50 meter hoge grafheuvel was bedoeld als middelpunt van een door hemzelf geleide cultus. De locatie op de hoge bergtop symboliseerde Antiochus’ hemelse status. Zijn graf is gedecoreerd met voorstellingen van zowel Grieks/Romeinse als Perzische en zelfs Anatolische godheden. In elk beeld waren eigenschappen van goden uit de verschillende culturen versmolten. Het monument, dat bereikbaar is langs twee steile, door zuilen bij de top gemarkeerde lanen, heeft de vorm van een heuvel met een diameter van 200 meter.

Aan de oost- en westzijde liggen twee brede kunstmatige terrassen, aan de noordkant is een kleiner en veel minder imposant terras. De kolossale beelden van de koning en zijn persoonlijke goden zijn uit de rotsen uitgehakt, waaronder verscheidene Griekse, Armeense en Perzische goden. Waaronder wereldberoemde zoals Zeus, maar ook minder bekende zoals Tyche en Mithras. Alle hoofden zijn van hun rompen gevallen en staan los in het landschap. De beelden aan de oostkant verkeren nog in goede staat, maar aan de westkant zijn ze ten gevolge van aardbevingen uit elkaar gevallen. Het is bijzonder dat de grafkamer nog niet gevonden is. Waarschijnlijk ligt het onder de heuvel in het gesteente. Zorg in ieder geval dat je stevige wandelschoenen aanhebt en gekleed bent voor zeer frisse omstandigheden, het kan namelijk behoorlijk koud zijn op de top. Houd er overigens rekening mee dat onverwachte sneeuwval onze plannen kan verstoren.

Na deze prachtige excursie rijden we door naar ons eindpunt van vandaag, de stad Sanliurfa van bijna 2.000.000 inwoners. Onderweg bekijken we eerst nog twee andere historische plekken. In het stokoude Perre zijn 200 bijzondere en rijkelijk gedecoreerde rotgraven te vinden, veelal verbonden met ondergrondse passages. De inhoud van de graven zijn te zien in het Adiyaman Museum. Bij de zeven meter brede Romeinse brug van Cendere stoppen we om het duizenden jaren oude bouwwerk van onderen te bekijken, maar ook kunnen we even pootje baden in de Eufraat. Ook kan je een snelle duik nemen in het (koude) water. Via het Atatürk Stuwmeer rijden we zuidelijk. En als de route door de bergen toegankelijk is, bezoeken we ook nog even de gezonken stad Halfeti. Het lot van Halfeti lijkt als twee druppels water op dat van Hasankeyf. Ook de geschiedenis van Halfeti gaat tientallen eeuwen terug en net als Hasankeyf heeft Halfeti de gevolgen van de aanleg van een dam ervaren. Nadat de Birecik Dam in de jaren ’90 in gebruik werd genomen, verdween een deel van de oude stad onder het water van de Eufraat. Met een boottochtje kun je de rivier oversteken en verschillende gebouwen (deels) onder het heldere water zien liggen.  

We eindigen deze dag een stuk zuidelijker, slechts 56 kilometer verwijderd van de grens met Syrie. Wie houdt van live-muziek, kan een bezoek brengen aan het authentieke Cevahir Han restaurant, waar traditionele musici het eten elke avond vergezellen met hun fijne muziek en gezang. Wat je ook gaat doen, zorg in ieder geval dat je in Sianlurfa de lokale specialiteiten geprobeerd hebt: cig kofte (rauwe gehaktballen) en lahmacun (pizza met gekruid gehakt).

Dag 10: Naar Gaziantep 

Omdat we gisteravond pas laat aangekomen zijn in Sanliurfa, heb je vanochtend nog enkele uren om Urfa (zoals de locals de stad noemen) te verkennen. Dit is bij uitstek de meest christelijke stad van het land, al zijn vrijwel alle kerken omgebouwd tot moskeeën. Op deze plek is er al bewoning sinds de prehistorie, maar de eerste geschriften over de stad dateren uit de 3de eeuw voor Christus. De stad mag dan meerdere namen gehad hebben, zoals Urhai, Seleucid en Edessa, de meest recente is Urfa. Het prachtige woord 'Sanli' (dat glories betekent) heeft de stad pas in de jaren twintig van de vorige eeuw gekregen toen de Turkse vrijheidsstrijders hier de oorlog wonnen van de Franse bezetters. VeeI steden hebben zich heldhaftig geweerd tijdens deze bittere strijd en werden daarvoor later geëerd met eervolle toevoegingen aan hun originele stadsnaam. De rijkdom van deze streek heeft het voor het grootste gedeelte te danken aan de pistachenoot, die hier welig groeit op de glooiende heuvels. Turkije is na de Verenigde Staten en Iran de derde grootste producent ter wereld van de groene smaakvolle zaden.

Grootste attractie van de stad is zijn historische citadel, delen van de oude stadsmuren en het 'Golbasi Meer'. Aartsvader Abraham was de stamvader van het Joodse volk en dus ook een voorvader van Jezus. Voor de Islam was Abraham een profeet. Volgens velen is hij geboren in (een grot in) Urfa en tot op de dag van vandaag wordt hij geëerd. De belangrijkste bezienswaardigheid van Sanliurfa is de Halil-ür Rahman-moskee, waarvoor een vijver ligt die als heilig beschouwd wordt. Abraham zou hier door God gered zijn toen Hij diens brandstapel wegblies. De vonken en as kwamen in het water en veranderden volgens de legende in heilige karpers, die zich snel voortplantten en nu nog steeds in de vijver rondzwemmen. Vele lokale families bergen elke avond offers aan deze 'heilige vissen'.

De omliggende tuinen zijn een heerlijke plek om te relaxen en te genieten van de vele Turkse families die deze plek beschouwen als het 'uitje van hun leven'. Een schaduwrijke çay bahçe (theetuin) is een geweldige plek om je zoveelste kopje thee te nuttigen. Islamitische monumenten zijn er ook volop: de mooisten zijn de 17e-eeuwse madrassa en de moskee van Abd ar-Rahman. Ook de plaatselijke bazaar mag je eigenlijk niet gemist hebben. Verkopers van kleurrijke tapijten, noten, specerijen , kleding en sieraden smeken je welhaast om hun winkel te bezoeken. Midden in de bedrijvige en kleurrijke bazaar is de relaxte binnenplaats van de Gümrük Han-karavanserai de perfecte plek om al sinds 1562 (!) even te onthaasten en te genieten van de Turkse gastvrijheid. 

Na ons bezoek aan Sanliurfa, is het tijd voor een ander (historisch) hoogtepunt van deze reis: Gobeklitepe. Op slechts vijftien kilometer afstand van de stad, is dit wederom een 'onmisbaar werelderfgoed' van Unesco. Door sommige kenners wordt dit zelfs gezien als de 'eerste tempel van de wereld', bijna 8.000 jaar ouder dan het eveneens imponerende Stonehenge in Engeland. Omdat pas in 1994 'de oudste religieuze structuren ter wereld' ontdekt werden, is er relatief weinig vernield door oorlogen en vandalisme. Het geïmproviseerde dak mag dan een belemmering vormen om mooie foto's te maken, het beschermt wel de vele bezienswaardigheden tegen de ruige weerelementen van Moeder Natuur. Wat precies de betekenis van Goteklitepe is, verschillen de experts nog van mening: tempel of begraafplaats. Of wellicht beiden. Vervolgens rijden we een dikke twee uur westwaarts naar Gaziantep, de vijfde grootste stad van het land waar we laat in de middag aankomen. Morgen heb je nog bijna vijf uur de tijd om alle bezienswaardigheden te bekijken. 

Dag 11: Mersin

Ook in Gaziantep, een stad van anderhalve miljoen inwoners, wordt het centrum weer gedomineerd door een imposant kasteel. Helaas heeft de stad ook het grootste georganiseerde industriële gebied van Turkije. Aan de voet van het kasteel ligt het Panorama Museum, een prachtig gedocumenteerd museum dat een inkijkje geeft in de Vrijheidsoorlog van de vorige eeuw van de Turken tegen de Fransen. Twee andere musea zijn het Hasan Suzer etnografisch museum en het plaatselijke Archeologisch Museum. Het beste wat de stad te bieden heeft op het gebied van musea, is het Gaziantep Zeugma Mozaïek Museum. Verspreid over drie verdiepingen is dit 's werelds grootste collectie van mozaïekstukken.

In oude stadsdelen als Türktepe, Kalealti en Yazicik is de oude bebouwing van de stad het best bewaard gebleven. Op loopafstand ligt de bazaar, waar je vele ambachtslieden aan het werk kunt zien. De lokale specialiteit is de verfijnde arbeid van de kopermakers. Uiteraard heeft ook deze stad weer zijn eigen lekkernijen. Het eten van Gaziantep is bekend om zijn pittigheid in vergelijking met andere Turkse gerechten. Veel van de lokale specialiteiten, evenals hartige voedingsmiddelen die met andere regio's van Turkije worden gedeeld, worden bereid met aleppopeper (een soort chilipeper) en paprikapoeder.Door de aanwezigheid van de vele olijfbomen, druiven en pistache noten, barst het hier van de zoetigheden. De welbekende baklava is van heel Turkije hier her lekkerst! In de namiddag rijden we een kleine 300 kilometer naar de Middellandse Zee, waar we twee nachten in de prachtige oude stad Mersin verblijven.

Dag 12: Mersin

Vandaag heb je de hele dag vrij om lekker te genieten van een dagje zon-zee-strand. Maar wie wil kan er uiteraard ook weer op uit om Mersin te ontdekken. Deze stad van anderhalf miljoen inwoners wordt vaak 'De Parel van de Middellandse Zee' genoemd, omdat het niet alleen een belangrijk knooppunt van de Turkse economie is, maar ook bedekt is met geschiedenis, twee prachtige kastelen en een verbazingwekkende natuur! Het toerisme naar Mersin staat desondanks op een zeer laag pitje, ondanks de aanwezigheid van stranden, uitgaansgelegenheden en winkels. De aanwezige voorzieningen zijn echter meer op de lokale bevolking dan op toeristen gericht. Mersin is een badplaats waar heel veel turken komen. Het is er nog echt Turks en goedkoper dan de andere badplaatsen. Als parels aan een ketting rijgen zich hier niet alleen de monumentale forten aaneen, maar ook het achterland en de schitterende stranden zijn een ware lust voor het oog. Bovendien heeft Mersin het langste zomerseizoen van heel Turkije.

Omdat er hier relatief weinig westerse toeristen komen kun je wat meer van het echte leven zien. Urenlang rondwandelen zonder aangesproken te worden door iemand die beter wil worden van de aanwezigheid van toeristen kan hier nog, in tegenstelling tot de populaire Turkse badplaatsen waar je tot vervelens toe aangesproken wordt door verkopers, kelners, bedelaars, time-sharingverkopers en andere mensen die iets van je willen. De economische drijfveer van de stad is de haven en de daarbij behorende free zone, waar een groot aantal magazijnen en kledingateliers zich bevinden. Hier kun je authentieke Turkse producten kopen tegen zeer schappelijke prijzen. 

Het moderne winkelcentrum Forum is een prachtig en ruim opgezet winkelcentrum dat je eerder in een metropool als Istanbul zou verwachten dan hier. Op de bovenste verdieping is een foodcourt met een aantal heerlijke Turkse lekkernijen en de welbekende Westerse dikmakers als McDonalds, Burger King en Dunkin' Donuts. Tevens is hier een grote bioscoop, mocht je zin hebben in een typische Turkse film. Wie liever op het water bivakkeert, vanuit de jachthaven in het oosten van de stad kun je diverse rondvaarten maken. Vanaf de boulevard heb je een prachtig uitzicht op de zonsondergang boven de stad

Qua bezienswaardigheden is de Maiden's Tower een aanrader dat werd gebouwd in de tijd van het Byzantijnse Rijk. Met de waterfiets kan je er eenvoudig naar toe trappen. Een ander oud kasteel in Mersin is het kasteel van Mamure. Daterend uit de 4de eeuw is het in bezit van maar liefst 39 prachtige torens, drie grote binnenplaatsen, vuurtoren, moskee en verschillende Turkse baden. Ook deze stad heeft weer zijn traditionele gerechten, zoals 'tantuni', een gejulienneerd lamsvlees dat op een zakje met warme lavaş wordt geroerbakt en 'cezerye', een lokum van zoete wortelen, bedekt met gemalen pistachenoten of kokosnoten. Drink het met boyan, een typische dropdrank die beter smaakt dan ie ruikt en eruitziet...

Dag 13: Naar Cappadocie

Hopelijk heb je gisteren lekker bijgetankt aan de idyllische kust, want vandaag maak je wederom een rit van ruim 250 km naar onze favoriete streek van Turkije: Cappadocië. Deze streek staat bekend om zijn bizarre landschapsvormen. In het wonderlijke Cappadocië hebben vulkanen het omliggende land bedekt met een dikke laag as, dat zich verdicht heeft tot tufsteen. Daar bovenop werd het veel hardere basalt afgezet en erosie leidde ertoe dat er een bizar landschap ontstond. Op diverse plaatsen zie je de beroemde 'schoorstenen', tufstenen kegels met een stuk basalt op de top. Het tufsteen is relatief zacht zodat er makkelijk grotten in gemaakt konden worden.

In tijden van nood maakten christenen in grotten hun kerken, die uitbundig met fresco's gedecoreerd werden. Je bezoekt de Vallei van Monniken (Pasabagi) waar je de beroemde schoorstenen goed kunt zien. Je eindigt je dag met het uitzicht over Vallei van de Duiven en het Fort van Uchisar, twee plekken waar je kennis maakt met de spectaculaire rotsvormen van Cappadocië. Je overnacht in het gezellige Göreme in het hart van Cappadocië. Het dorpje telt tal van restaurants en terrasjes waar het lekker ontspannen is.

Dag 14: Cappadocie

Vrije dag. Je kunt vandaag op eigen gelegenheid de regio verkennen of deelnemen aan optionele excursies, bijvoorbeeld aan de optionele excursie naar het Göreme Openlucht Museum en Derinkuyu, de ondergrondse stad. Waar je ook voor kiest, Cappadocië is een heerlijke plek om je reis af te sluiten.

Dag 15: Terug naar Nederland

Deze regio telt twee grote luchthavens, dus via het meest gunstige vliegschema vlieg je naar Istanbul en daarna door naar Nederland. eventueel kan je op eigen gelegenheid de reis nog verlengen in de geweldige stad Istanbul.